{"id":11635,"date":"2026-11-12T14:49:31","date_gmt":"2026-11-12T13:49:31","guid":{"rendered":"https:\/\/parnassius-apollo.life\/?p=11635"},"modified":"2026-11-12T15:19:03","modified_gmt":"2026-11-12T14:19:03","slug":"konie-na-skrzydlach-niepylaka-apollo","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/parnassius-apollo.life\/pl\/konie-na-skrzydlach-niepylaka-apollo","title":{"rendered":"Konie na skrzyd\u0142ach niepylaka apollo"},"content":{"rendered":"\n

Rezerwat przyrody Kruczy Kamie\u0144 w G\u00f3rach Kruczych to miejsce wyj\u0105tkowe nie tylko ze wzgl\u0119du na walory geologiczne i krajobrazowe, ale r\u00f3wnie\u017c bogactwo ciep\u0142olubnej ro\u015blinno\u015bci i zwi\u0105zanej z ni\u0105 fauny. To w\u0142a\u015bnie tutaj podejmowane s\u0105 dzia\u0142ania maj\u0105ce na celu przywr\u00f3cenie odpowiednich warunk\u00f3w siedliskowych dla jednego z najrzadszych europejskich motyli \u2013 niepylaka apollo Parnassius apollo<\/em>. Wa\u017cnym elementem tych dzia\u0142a\u0144 jest stosowanie tradycyjnych form u\u017cytkowania teren\u00f3w otwartych, w tym wypasu zwierz\u0105t gospodarskich.<\/p>\n\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Kruczy Kamie\u0144 \u2013 cenne siedliska u podn\u00f3\u017ca G\u00f3r Kruczych<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

Rezerwat przyrody Kruczy Kamie\u0144, po\u0142o\u017cony oko\u0142o 2,5 km na po\u0142udnie od Lubawki, zosta\u0142 utworzony w 1954 roku. Obejmuje powierzchni\u0119 12,61 ha i chroni zachodnie oraz po\u0142udniowo-zachodnie stoki Kruczej Ska\u0142y, wznosz\u0105cej si\u0119 na wysoko\u015b\u0107 681 m n.p.m. Rezerwat s\u0142ynie z interesuj\u0105cych form skalnych zbudowanych ze ska\u0142 wulkanicznych i osadowych, jednak jego znaczenie przyrodnicze wykracza daleko poza walory geologiczne.<\/p>\n\n\n\n

Szczeg\u00f3lnie cenne s\u0105 wyst\u0119puj\u0105ce tu murawy pano\u0144skie Festuco-Stipion<\/em>, kserotermiczne Festuco-Brometea i naskalne Androsacetalia vandellii<\/em>, a tak\u017ce ciep\u0142olubne zbiorowiska ro\u015blinno\u015bci pionierskiej Alysso-Sedion<\/em>. Tworz\u0105 one mozaik\u0119 siedlisk o du\u017cym znaczeniu dla lokalnej bior\u00f3\u017cnorodno\u015bci. W\u015br\u00f3d charakterystycznych gatunk\u00f3w ro\u015blin znajduj\u0105 si\u0119 m.in. rozchodniki bia\u0142y Sedum album<\/em> i wielki Hylotelephium maximum<\/em>, kt\u00f3re maj\u0105 szczeg\u00f3lne znaczenie dla ochrony niepylaka apollo, poniewa\u017c stanowi\u0105 ro\u015bliny \u017cywicielskie dla jego g\u0105sienic.<\/p>\n\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Istotnym problemem rezerwatu i teren\u00f3w po\u0142o\u017conych u jego podn\u00f3\u017ca jest post\u0119puj\u0105ca sukcesja ro\u015blinno\u015bci. Wraz z zaprzestaniem tradycyjnego u\u017cytkowania \u0142\u0105k i muraw otwarte powierzchnie stopniowo zarastaj\u0105 wysokimi trawami, krzewami i m\u0142odymi drzewami. Prowadzi to do ograniczenia dost\u0119pu \u015bwiat\u0142a, zmiany struktury ro\u015blinno\u015bci i stopniowego zaniku siedlisk odpowiednich dla gatunk\u00f3w ciep\u0142olubnych.<\/p>\n\n\n\n

Niepylak apollo \u2013 motyl wymagaj\u0105cy otwartych, nas\u0142onecznionych siedlisk<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

Niepylak apollo preferuje otwarte, ciep\u0142e i dobrze nas\u0142onecznione stanowiska, takie jak g\u00f3rskie \u0142\u0105ki, murawy kserotermiczne i skaliste zbocza. Kluczowe znaczenie dla jego przetrwania ma obecno\u015b\u0107 ro\u015blin \u017cywicielskich g\u0105sienic, przede wszystkim rozchodnik\u00f3w. Doros\u0142e motyle korzystaj\u0105 natomiast z nektaru wielu gatunk\u00f3w kwitn\u0105cych ro\u015blin, m.in. ostro\u017ceni Cirsium sp.<\/em>, chabr\u00f3w Centaurea sp<\/em>., go\u017adzik\u00f3w Dianthus sp<\/em>. i \u015bwierzbnicy Knautia sp..<\/p>\n\n\n\n

W Polsce niepylak apollo jest gatunkiem krytycznie zagro\u017conym wygini\u0119ciem. Do g\u0142\u00f3wnych przyczyn jego zaniku nale\u017ca\u0142y niszczenie i zarastanie siedlisk, przekszta\u0142canie \u0142\u0105k w grunty rolne oraz od\u0142awianie motyli przez kolekcjoner\u00f3w. W Sudetach ostatnie populacje, w tym lokalny podgatunek Parnassius apollo silesianus, wygin\u0119\u0142y na pocz\u0105tku XX wieku.<\/p>\n\n\n\n

Pierwsze pr\u00f3by przywr\u00f3cenia niepylaka w Sudetach podj\u0119to w 1994 roku w\u0142a\u015bnie w rezerwacie Kruczy Kamie\u0144. Wypuszczone motyle utrzymywa\u0142y si\u0119 tutaj przez ponad dziesi\u0119\u0107 lat. Do reintrodukcji powr\u00f3cono w ramach kolejnych przedsi\u0119wzi\u0119\u0107 hodowlanych i ochronnych prowadzonych przez Karkonoski Park Narodowy. W 2019 i 2020 roku osobniki niepylaka wypuszczano ponownie w okolicach Kruczego Kamienia i zamku Chojnik.<\/p>\n\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Przywracanie w\u0142a\u015bciwego stanu siedlisk<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

Ochrona niepylaka apollo nie mo\u017ce ogranicza\u0107 si\u0119 do samej hodowli i wypuszczania motyli. Warunkiem powodzenia reintrodukcji jest przede wszystkim zapewnienie im odpowiednich siedlisk, w kt\u00f3rych b\u0119d\u0105 mog\u0142y znale\u017a\u0107 pokarm i przej\u015b\u0107 ca\u0142y cykl rozwojowy.<\/p>\n\n\n\n

Dlatego w ostatnich latach Klub Przyrodnik\u00f3w w ramach projektu Life Apollo 2020 prowadzi\u0142 na Kruczym Kamieniu i w jego najbli\u017cszej okolicy, dzia\u0142ania maj\u0105ce na celu powstrzymanie sukcesji i przywr\u00f3cenie otwartego charakteru ska\u0142, \u0142\u0105k i muraw. Zim\u0105 2023\/24 na terenie rezerwatu wyci\u0119to drzewa i krzewy, a latem 2025 roku zastosowano wypas k\u00f3z, kt\u00f3ry mia\u0142 pom\u00f3c w utrzymaniu efekt\u00f3w przeprowadzonych prac. R\u00f3wnolegle podj\u0119to dzia\u0142ania na \u0142\u0105ce u podn\u00f3\u017ca rezerwatu. Zim\u0105 2024\/2025 usuni\u0119to tam podrost drzew i krzew\u00f3w, natomiast jesieni\u0105 2025 roku \u0142\u0105k\u0119 skoszono i usuni\u0119to z niej nagromadzon\u0105 biomas\u0119.<\/p>\n\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Zabiegi te maj\u0105 ograniczy\u0107 sukcesj\u0119 i przywr\u00f3ci\u0107 w\u0142a\u015bciwe warunki \u015bwietlne oraz przestrzenne dla nektarodajnej ro\u015blinno\u015bci \u0142\u0105kowej, a tak\u017ce ograniczy\u0107 konkurencj\u0119 ze strony ekspansywnych gatunk\u00f3w traw. Wa\u017cne jest jednak nie tylko jednorazowe usuwanie podrostu krzew\u00f3w i drzew czy wykoszenie terenu, lecz tak\u017ce znalezienie sposobu na d\u0142ugoterminowe utrzymanie uzyskanych efekt\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Konie na \u0142\u0105ce pod Kruczym Kamieniem<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

Jednym z element\u00f3w dzia\u0142a\u0144 ochronnych i zaanga\u017cowania spo\u0142ecznego sta\u0142a si\u0119 inicjatywa wolontariatu konnego LIFE Apollo2020. Przez ca\u0142y wrzesie\u0144 wolontariusze opiekowali si\u0119 ko\u0144mi, dbaj\u0105c o ich codzienne potrzeby i realizuj\u0105c zadania zwi\u0105zane z utrzymaniem teren\u00f3w otwartych. Obecno\u015b\u0107 koni i organizacja pracy wok\u00f3\u0142 nich stanowi\u0142y okazj\u0119 do po\u0142\u0105czenia praktycznej ochrony przyrody z aktywnym wolontariatem.<\/p>\n\n\n\n

W tym czasie dzi\u0119ki wolontariuszom uda\u0142o si\u0119 r\u00f3wnie\u017c w pe\u0142ni zrealizowa\u0107 zaplanowane odkrzaczanie cz\u0119\u015bci zbocza rezerwatu, z kt\u00f3rym wcze\u015bniej nie poradzi\u0142y sobie do ko\u0144ca kozy. Wolontariusze zgrabili tak\u017ce biomas\u0119 z \u0142\u0105ki wykoszonej wcze\u015bniej podczas warsztat\u00f3w tradycyjnego koszenia kos\u0105 r\u0119czn\u0105. Uczestniczyli ponadto w zbieraniu i sadzeniu rozchodnik\u00f3w, kt\u00f3re pos\u0142u\u017c\u0105 do tworzenia kolejnych siedlisk niepylaka apollo, a tak\u017ce w dzia\u0142aniach edukacyjnych skierowanych do turyst\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Sami wolontariusze zyskali r\u00f3wnie\u017c cenn\u0105 wiedz\u0119 i do\u015bwiadczenie na temat praktycznej ochrony cennych siedlisk o otwartym charakterze. Mieli tak\u017ce okazj\u0119 do bezpo\u015bredniego kontaktu z ekspertami pracuj\u0105cymi w projekcie, a tak\u017ce mo\u017cliwo\u015b\u0107 wzi\u0119cia udzia\u0142u w du\u017cym przedsi\u0119wzi\u0119ciu zwi\u0105zanym z restytucj\u0105 gin\u0105cego gatunku.<\/p>\n\n\n\n

Przedsi\u0119wzi\u0119cie pokaza\u0142o, \u017ce ochrona siedlisk mo\u017ce \u0142\u0105czy\u0107 r\u00f3\u017cne formy aktywno\u015bci \u2013 od tradycyjnych zabieg\u00f3w gospodarskich, przez udzia\u0142 zwierz\u0105t, po zaanga\u017cowanie wolontariuszy. Szczeg\u00f3lnie wa\u017cne by\u0142o po\u0142\u0105czenie opieki nad ko\u0144mi z pracami prowadzonymi na zboczach i \u0142\u0105ce u podn\u00f3\u017ca Kruczego Kamienia.<\/p>\n\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Czego ucz\u0105 nas do\u015bwiadczenia z wypasu koni?<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

Wypas zwierz\u0105t gospodarskich jest coraz cz\u0119\u015bciej wykorzystywany jako d\u0142ugoterminowe narz\u0119dzie zarz\u0105dzania cennymi siedliskami przyrodniczymi. Odpowiednio prowadzony mo\u017ce ogranicza\u0107 dominacj\u0119 ekspansywnych traw przez co zwi\u0119ksza r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 gatunkow\u0105 i strukturaln\u0105 ro\u015blinno\u015bci na \u0142\u0105kach i murawach.<\/p>\n\n\n\n

Interesuj\u0105cych przyk\u0142ad\u00f3w dostarczaj\u0105 do\u015bwiadczenia naszych czeskich partner\u00f3w projektowych – Vzd\u011bl\u00e1vac\u00ed a informa\u010dn\u00ed st\u0159edisko B\u00edl\u00e9 Karpaty (VIS) z rezerwatu Bo\u010dky w Bia\u0142ych Karpatach. Zaobserwowano tam, \u017ce konie skuteczniej ni\u017c owce rozrzedza\u0142y zwart\u0105 ro\u015blinno\u015b\u0107. Powstawa\u0142y niewielkie p\u0142aty ods\u0142oni\u0119tej gleby co pozwala\u0142o na rozprzestrzenianie si\u0119 rozchodnika wielkiego, a ograniczeniu ulega\u0142a dominacja trzcinnika piaskowego (Calamagrostis epigejos<\/em>). Popraw\u0119 jako\u015bci siedliska zaobserwowano ju\u017c w pierwszym roku wypasu.<\/p>\n\n\n\n

Wyniki por\u00f3wnawczych pr\u00f3b prowadzonych w Polsce wskazuj\u0105 natomiast, \u017ce poszczeg\u00f3lne gatunki zwierz\u0105t mog\u0105 pe\u0142ni\u0107 odmienne funkcje. Kozy dobrze sprawdzaj\u0105 si\u0119 na skalistych zboczach i skutecznie ograniczaj\u0105 rozw\u00f3j krzew\u00f3w, owce mog\u0105 by\u0107 wykorzystywane do utrzymywania siedlisk ro\u015blin \u017cywicielskich i gospodarowania \u0142\u0105kami, natomiast byd\u0142o znajduje zastosowanie na \u0142\u0105kach bogatych w ro\u015bliny nektarodajne.<\/p>\n\n\n\n

Dlaczego w\u0142a\u015bnie konie?<\/strong><\/h3>\n\n\n\n

Wyb\u00f3r koni jako zwierz\u0105t wykorzystywanych w ochronie \u0142\u0105k i muraw znajduje uzasadnienie w badaniach nad ich wp\u0142ywem na struktur\u0119 i r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 ro\u015blinno\u015bci. Jak wskazuje przegl\u0105d literatury Anny Chodkiewicz (2020), ekstensywny wypas koni mo\u017ce prowadzi\u0107 do powstawania mozaiki zbiorowisk ro\u015blinnych, obejmuj\u0105cej zar\u00f3wno niskie, intensywnie wypasane fragmenty, jak i p\u0142aty wy\u017cszej ro\u015blinno\u015bci. Konie zgryzaj\u0105 przede wszystkim wy\u017csze trawy, ograniczaj\u0105c ich dominacj\u0119 i poprawiaj\u0105c dost\u0119p \u015bwiat\u0142a do ni\u017cszych warstw runi. Ich obecno\u015b\u0107 mo\u017ce r\u00f3wnie\u017c zmniejsza\u0107 grubo\u015b\u0107 warstwy zalegaj\u0105cej \u015bci\u00f3\u0142ki, ods\u0142ania\u0107 niewielkie fragmenty gleby i tworzy\u0107 warunki sprzyjaj\u0105ce kie\u0142kowaniu oraz rozwojowi nowych ro\u015blin.<\/p>\n\n\n\n

Badania prowadzone we Francji wykaza\u0142y, \u017ce wypas koni mo\u017ce by\u0107 skuteczniejszy od wypasu owiec w ograniczaniu dominacji wysokich traw, ma\u0142o atrakcyjnych pokarmowo dla innych zwierz\u0105t gospodarskich (Catorci et al. 2012). Z kolei badacze z Portugalii zwracaj\u0105 uwag\u0119 na charakterystyczny spos\u00f3b \u017cerowania koni, kt\u00f3ry pozwala utrzymywa\u0107 kr\u00f3tk\u0105 ro\u015blinno\u015b\u0107 w mozaice z wy\u017cszymi p\u0142atami traw. Taka niejednorodna struktura mo\u017ce by\u0107 korzystna dla wielu gatunk\u00f3w ro\u015blin i zwierz\u0105t, w tym bezkr\u0119gowc\u00f3w (Fleurance et al. 2012).<\/p>\n\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

Nie oznacza to jednak, \u017ce jednorazowy wypas koni rozwi\u0105\u017ce problem zarastania siedlisk \u0142\u0105kowych i muraw. Badania wskazuj\u0105, \u017ce jego skuteczno\u015b\u0107 zale\u017cy od odpowiedniej obsady zwierz\u0105t, czasu wypasu i warunk\u00f3w siedliskowych. Konie nie eliminuj\u0105 wszystkich m\u0142odych drzew i krzew\u00f3w, dlatego konieczne mo\u017ce by\u0107 okresowe wprowadzanie dodatkowych zabieg\u00f3w jak koszenie oraz usuwanie niepo\u017c\u0105danej ro\u015blinno\u015bci. Zbyt intensywny wypas r\u00f3wnie\u017c mo\u017ce przynie\u015b\u0107 niekorzystne skutki, w postaci nadmiernego zgryzienia ro\u015blinno\u015bci oraz wzbogacenia gleby w azot pochodz\u0105cy z odchod\u00f3w i moczu zwierz\u0105t.<\/p>\n\n\n\n

W przypadku \u0142\u0105ki u podn\u00f3\u017ca Kruczego Kamienia konie mog\u0105 zatem stanowi\u0107 cenne uzupe\u0142nienie dotychczasowych dzia\u0142a\u0144 ochronnych. Odpowiednio zaplanowany wypas pozwala nie tylko ogranicza\u0107 dominacj\u0119 wysokich traw, lecz tak\u017ce kszta\u0142towa\u0107 bardziej zr\u00f3\u017cnicowan\u0105 struktur\u0119 \u0142\u0105ki, sprzyjaj\u0105c\u0105 ro\u015blinom kwitn\u0105cym w r\u00f3\u017cnych okresach roku i zwi\u0105zanym z nimi owadom. W po\u0142\u0105czeniu z koszeniem, usuwaniem krzew\u00f3w, odtwarzaniem stanowisk rozchodnik\u00f3w mo\u017ce sta\u0107 si\u0119 wa\u017cnym elementem d\u0142ugofalowej ochrony siedlisk niepylaka apollo.<\/p>\n\n\n\n

Ochrona niepylaka apollo to bowiem nie tylko troska o jeden wyj\u0105tkowy gatunek motyla. To r\u00f3wnie\u017c przywracanie tradycyjnego krajobrazu \u0142\u0105k i muraw, kt\u00f3rego r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 przez stulecia wsp\u00f3\u0142tworzy\u0142y cz\u0142owiek i zwierz\u0119ta gospodarskie.<\/p>\n\n\n\n

Literatura<\/strong>:<\/h3>\n\n\n\n

Chodkiewicz A. 2020. Advantages and disadvantages of Polish primitive horse grazing on valuable nature areas \u2013 A review. Global Ecology and Conservation, Volume 21, e00879.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Catorci A., Gatti R., Cesaretti S. 2012. Effect of sheep and horse grazing on species and functional composition of sub-Mediterranean grasslands. Appl Veg Sci, 15: 459-469.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Fleurance G., Edouard N., Collas C., Duncan P., Farruggia A., Baumont R., Lecomte T., Dumont B. 2012. How do horses graze pastures and affect the diversity of grassland ecosystems?. In: Saastamoinen, M., Fradinho, M.J., Santos, A.S., Miraglia, N. (eds) Forages and grazing in horse nutrition. Forages and grazing in horse nutrition, vol 132. Wageningen Academic Publishers, Wageningen.<\/em><\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Rezerwat przyrody Kruczy Kamie\u0144 w G\u00f3rach Kruczych to miejsce wyj\u0105tkowe nie tylko ze wzgl\u0119du na walory geologiczne i krajobrazowe, ale<\/p>\n","protected":false},"author":29,"featured_media":11636,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"colormag_page_container_layout":"default_layout","colormag_page_sidebar_layout":"default_layout","ghostkit_customizer_options":"","ghostkit_custom_css":"","ghostkit_custom_js_head":"","ghostkit_custom_js_foot":"","ghostkit_typography":"","footnotes":""},"categories":[250],"tags":[280,295],"class_list":["post-11635","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aktualnosci-dotyczace-projektu","tag-polska","tag-przywracanie-siedlisk"],"yoast_head":"\nKonie na skrzyd\u0142ach niepylaka apollo - Parnassius apollo project LIFE Apollo2020<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/parnassius-apollo.life\/pl\/konie-na-skrzydlach-niepylaka-apollo\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"pl_PL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Konie na skrzyd\u0142ach niepylaka apollo\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Rezerwat przyrody Kruczy Kamie\u0144 w G\u00f3rach Kruczych to miejsce wyj\u0105tkowe nie tylko ze wzgl\u0119du na walory geologiczne i krajobrazowe, ale\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/parnassius-apollo.life\/pl\/konie-na-skrzydlach-niepylaka-apollo\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Parnassius apollo project LIFE Apollo2020\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2026-11-12T13:49:31+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2026-11-12T14:19:03+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/parnassius-apollo.life\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/WhatsApp-Image-2026-09-21-at-21.52.27.jpeg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"2048\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1536\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Aleksandra Puchtel\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Napisane przez\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Aleksandra Puchtel\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"11 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/parnassius-apollo.life\\\/pl\\\/konie-na-skrzydlach-niepylaka-apollo#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/parnassius-apollo.life\\\/pl\\\/konie-na-skrzydlach-niepylaka-apollo\"},\"author\":{\"name\":\"Aleksandra Puchtel\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/parnassius-apollo.life\\\/pl#\\\/schema\\\/person\\\/07551bd39c75e468ca983a14b808bb55\"},\"headline\":\"Konie na skrzyd\u0142ach niepylaka apollo\",\"datePublished\":\"2026-11-12T13:49:31+00:00\",\"dateModified\":\"2026-11-12T14:19:03+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/parnassius-apollo.life\\\/pl\\\/konie-na-skrzydlach-niepylaka-apollo\"},\"wordCount\":1689,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/parnassius-apollo.life\\\/pl#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/parnassius-apollo.life\\\/pl\\\/konie-na-skrzydlach-niepylaka-apollo#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/parnassius-apollo.life\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/11\\\/WhatsApp-Image-2026-09-21-at-21.52.27.jpeg\",\"keywords\":[\"Polska\",\"Przywracanie siedlisk\"],\"articleSection\":[\"Aktualno\u015bci dotycz\u0105ce projektu\"],\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/parnassius-apollo.life\\\/pl\\\/konie-na-skrzydlach-niepylaka-apollo#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/parnassius-apollo.life\\\/pl\\\/konie-na-skrzydlach-niepylaka-apollo\",\"url\":\"https:\\\/\\\/parnassius-apollo.life\\\/pl\\\/konie-na-skrzydlach-niepylaka-apollo\",\"name\":\"Konie na skrzyd\u0142ach niepylaka apollo - Parnassius apollo project LIFE Apollo2020\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/parnassius-apollo.life\\\/pl#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/parnassius-apollo.life\\\/pl\\\/konie-na-skrzydlach-niepylaka-apollo#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/parnassius-apollo.life\\\/pl\\\/konie-na-skrzydlach-niepylaka-apollo#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/parnassius-apollo.life\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/11\\\/WhatsApp-Image-2026-09-21-at-21.52.27.jpeg\",\"datePublished\":\"2026-11-12T13:49:31+00:00\",\"dateModified\":\"2026-11-12T14:19:03+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/parnassius-apollo.life\\\/pl\\\/konie-na-skrzydlach-niepylaka-apollo#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/parnassius-apollo.life\\\/pl\\\/konie-na-skrzydlach-niepylaka-apollo\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/parnassius-apollo.life\\\/pl\\\/konie-na-skrzydlach-niepylaka-apollo#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/parnassius-apollo.life\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/11\\\/WhatsApp-Image-2026-09-21-at-21.52.27.jpeg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/parnassius-apollo.life\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/11\\\/WhatsApp-Image-2026-09-21-at-21.52.27.jpeg\",\"width\":2048,\"height\":1536},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/parnassius-apollo.life\\\/pl\\\/konie-na-skrzydlach-niepylaka-apollo#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\\\/\\\/parnassius-apollo.life\\\/pl\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Konie na skrzyd\u0142ach niepylaka apollo\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/parnassius-apollo.life\\\/pl#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/parnassius-apollo.life\\\/pl\",\"name\":\"Parnassius apollo project LIFE Apollo2020\",\"description\":\"Conservation of Parnassius apollo in Czechia, Poland and Austria\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/parnassius-apollo.life\\\/pl#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/parnassius-apollo.life\\\/pl?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/parnassius-apollo.life\\\/pl#organization\",\"name\":\"LIFE Apollo 2020\",\"alternateName\":\"Parnassius Apollo LIFE Project\",\"url\":\"https:\\\/\\\/parnassius-apollo.life\\\/pl\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/parnassius-apollo.life\\\/pl#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/i0.wp.com\\\/parnassius-apollo.life\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2022\\\/05\\\/LIFE_Apollo_Final-e1651506328254.png?fit=127%2C150&ssl=1\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/i0.wp.com\\\/parnassius-apollo.life\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2022\\\/05\\\/LIFE_Apollo_Final-e1651506328254.png?fit=127%2C150&ssl=1\",\"width\":127,\"height\":150,\"caption\":\"LIFE Apollo 2020\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/parnassius-apollo.life\\\/pl#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"},\"email\":\"info@apollo-2020.life\",\"legalName\":\"Karkonoski Park Narodowy\",\"numberOfEmployees\":{\"@type\":\"QuantitativeValue\",\"minValue\":\"51\",\"maxValue\":\"200\"}},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/parnassius-apollo.life\\\/pl#\\\/schema\\\/person\\\/07551bd39c75e468ca983a14b808bb55\",\"name\":\"Aleksandra Puchtel\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/ef93da1ee007bef6b7e670024748b44fcc6520f2179b86122107b0bb9bcaf689?s=96&d=mm&r=g\",\"url\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/ef93da1ee007bef6b7e670024748b44fcc6520f2179b86122107b0bb9bcaf689?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/ef93da1ee007bef6b7e670024748b44fcc6520f2179b86122107b0bb9bcaf689?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Aleksandra Puchtel\"},\"url\":\"https:\\\/\\\/parnassius-apollo.life\\\/pl\\\/author\\\/aleksandra\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO Premium plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Konie na skrzyd\u0142ach niepylaka apollo - Parnassius apollo project LIFE Apollo2020","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/parnassius-apollo.life\/pl\/konie-na-skrzydlach-niepylaka-apollo","og_locale":"pl_PL","og_type":"article","og_title":"Konie na skrzyd\u0142ach niepylaka apollo","og_description":"Rezerwat przyrody Kruczy Kamie\u0144 w G\u00f3rach Kruczych to miejsce wyj\u0105tkowe nie tylko ze wzgl\u0119du na walory geologiczne i krajobrazowe, ale","og_url":"https:\/\/parnassius-apollo.life\/pl\/konie-na-skrzydlach-niepylaka-apollo","og_site_name":"Parnassius apollo project LIFE Apollo2020","article_published_time":"2026-11-12T13:49:31+00:00","article_modified_time":"2026-11-12T14:19:03+00:00","og_image":[{"width":2048,"height":1536,"url":"https:\/\/parnassius-apollo.life\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/WhatsApp-Image-2026-09-21-at-21.52.27.jpeg","type":"image\/jpeg"}],"author":"Aleksandra Puchtel","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Napisane przez":"Aleksandra Puchtel","Szacowany czas czytania":"11 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/parnassius-apollo.life\/pl\/konie-na-skrzydlach-niepylaka-apollo#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/parnassius-apollo.life\/pl\/konie-na-skrzydlach-niepylaka-apollo"},"author":{"name":"Aleksandra Puchtel","@id":"https:\/\/parnassius-apollo.life\/pl#\/schema\/person\/07551bd39c75e468ca983a14b808bb55"},"headline":"Konie na skrzyd\u0142ach niepylaka apollo","datePublished":"2026-11-12T13:49:31+00:00","dateModified":"2026-11-12T14:19:03+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/parnassius-apollo.life\/pl\/konie-na-skrzydlach-niepylaka-apollo"},"wordCount":1689,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/parnassius-apollo.life\/pl#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/parnassius-apollo.life\/pl\/konie-na-skrzydlach-niepylaka-apollo#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/parnassius-apollo.life\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/WhatsApp-Image-2026-09-21-at-21.52.27.jpeg","keywords":["Polska","Przywracanie siedlisk"],"articleSection":["Aktualno\u015bci dotycz\u0105ce projektu"],"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/parnassius-apollo.life\/pl\/konie-na-skrzydlach-niepylaka-apollo#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/parnassius-apollo.life\/pl\/konie-na-skrzydlach-niepylaka-apollo","url":"https:\/\/parnassius-apollo.life\/pl\/konie-na-skrzydlach-niepylaka-apollo","name":"Konie na skrzyd\u0142ach niepylaka apollo - Parnassius apollo project LIFE Apollo2020","isPartOf":{"@id":"https:\/\/parnassius-apollo.life\/pl#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/parnassius-apollo.life\/pl\/konie-na-skrzydlach-niepylaka-apollo#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/parnassius-apollo.life\/pl\/konie-na-skrzydlach-niepylaka-apollo#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/parnassius-apollo.life\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/WhatsApp-Image-2026-09-21-at-21.52.27.jpeg","datePublished":"2026-11-12T13:49:31+00:00","dateModified":"2026-11-12T14:19:03+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/parnassius-apollo.life\/pl\/konie-na-skrzydlach-niepylaka-apollo#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/parnassius-apollo.life\/pl\/konie-na-skrzydlach-niepylaka-apollo"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/parnassius-apollo.life\/pl\/konie-na-skrzydlach-niepylaka-apollo#primaryimage","url":"https:\/\/parnassius-apollo.life\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/WhatsApp-Image-2026-09-21-at-21.52.27.jpeg","contentUrl":"https:\/\/parnassius-apollo.life\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/WhatsApp-Image-2026-09-21-at-21.52.27.jpeg","width":2048,"height":1536},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/parnassius-apollo.life\/pl\/konie-na-skrzydlach-niepylaka-apollo#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/parnassius-apollo.life\/pl"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Konie na skrzyd\u0142ach niepylaka apollo"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/parnassius-apollo.life\/pl#website","url":"https:\/\/parnassius-apollo.life\/pl","name":"Parnassius apollo project LIFE Apollo2020","description":"Conservation of Parnassius apollo in Czechia, Poland and Austria","publisher":{"@id":"https:\/\/parnassius-apollo.life\/pl#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/parnassius-apollo.life\/pl?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/parnassius-apollo.life\/pl#organization","name":"LIFE Apollo 2020","alternateName":"Parnassius Apollo LIFE Project","url":"https:\/\/parnassius-apollo.life\/pl","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/parnassius-apollo.life\/pl#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/i0.wp.com\/parnassius-apollo.life\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/LIFE_Apollo_Final-e1651506328254.png?fit=127%2C150&ssl=1","contentUrl":"https:\/\/i0.wp.com\/parnassius-apollo.life\/wp-content\/uploads\/2022\/05\/LIFE_Apollo_Final-e1651506328254.png?fit=127%2C150&ssl=1","width":127,"height":150,"caption":"LIFE Apollo 2020"},"image":{"@id":"https:\/\/parnassius-apollo.life\/pl#\/schema\/logo\/image\/"},"email":"info@apollo-2020.life","legalName":"Karkonoski Park Narodowy","numberOfEmployees":{"@type":"QuantitativeValue","minValue":"51","maxValue":"200"}},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/parnassius-apollo.life\/pl#\/schema\/person\/07551bd39c75e468ca983a14b808bb55","name":"Aleksandra Puchtel","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/ef93da1ee007bef6b7e670024748b44fcc6520f2179b86122107b0bb9bcaf689?s=96&d=mm&r=g","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/ef93da1ee007bef6b7e670024748b44fcc6520f2179b86122107b0bb9bcaf689?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/ef93da1ee007bef6b7e670024748b44fcc6520f2179b86122107b0bb9bcaf689?s=96&d=mm&r=g","caption":"Aleksandra Puchtel"},"url":"https:\/\/parnassius-apollo.life\/pl\/author\/aleksandra"}]}},"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/parnassius-apollo.life\/wp-content\/uploads\/2026\/11\/WhatsApp-Image-2026-09-21-at-21.52.27.jpeg","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/parnassius-apollo.life\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11635","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/parnassius-apollo.life\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/parnassius-apollo.life\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/parnassius-apollo.life\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/29"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/parnassius-apollo.life\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=11635"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/parnassius-apollo.life\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11635\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":11664,"href":"https:\/\/parnassius-apollo.life\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/11635\/revisions\/11664"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/parnassius-apollo.life\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/11636"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/parnassius-apollo.life\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=11635"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/parnassius-apollo.life\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=11635"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/parnassius-apollo.life\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=11635"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}